नेपाल सरकार

कृषि, भूमि व्यवस्था तथा सहकारी मन्त्रालय

पशु सेवा बिभाग

पशु उत्पादन निर्देशनालय

केन्द्रीय बंगुर कुखुरा प्रवर्द्धन कार्यालय

विकासका चरणहरु


अर्ध बन्देज पालन प्रकृयाः (सन् १९६० देखि सन् १९८० सम्म)

  • सन् १९६०/६१ मा केन्द्रिय ह्याचरीको स्थापना परवानीपुरमा भएको ।
  • १७०० वटा उन्नत नश्लका न्यु–हेमसायर कुखुरा नेपालमा आयात गरिएको । त्यस पछि खुमलटार, तरहरा र नेपालगंजमा विस्तार गरिएको थियो ।
  • सोही ह्याचरी फार्मबाट १ दिने चल्ला उत्पादन गरि, हुर्काई कृषकहरुलाई पालनको लागि विस्तार गरिएको थियो । 
  • यसरी उत्पादन गरेका चल्ला स्थानीय जातका चल्ला उत्पादन गर्न लाग्ने खर्चको करिब दोब्बर परेको थियो त्यसैले कृषकस्तरमा व्यवसायिकरण गर्न कठीन भई अर्ध बन्देजमा मात्र सिमित रह्यो । 

व्यवसायिकरणको चरणः (सन् १९८० देखि सन् २००० सम्म)

  • सन् १९८०/८१ मा बढि उत्पादनशिल ९क्थलतजभतष्अ द्यचभभम० कुखुराका जातहरु भारतबाट नेपालमा ल्याउन शुरु गरियो । 
  • त्यतिखेर रत्न फिड, जोशी पोल्ट्री, खत्री फिड, नेपाल पोल्ट्री कुखुरा विकास कार्यका लागि अग्रणी स्थानमा रहेका थिए। 
  • सन् १९९५ मा चितवनमा पहिलो पटक पोल्ट्री एक्स्पो सम्पन्न भएको । यसको आयोजना गर्नाले कुखुरापालक कृषकहरुलाई व्यवसायिक हुनको लागि प्रेरणा मिल्यो । 
  • कृषि विकास बैंकले कुखुरा पकेट क्षेत्रको विकासको लागि ऋण प्रवाह गर्न प्राथमिकतामा राखी कृषकलाई सहयोग पुर्‍याउँदै आयो । 
  • वि.सं. २०५५ मा पशु स्वास्थ्य ऐन, २०५७ मा पशु स्वास्थ्य नियमावली लागु भएको थियो ।
  • वि.सं. २०५७ मा ह्याचरी संघको स्थापना भई पशु स्वास्थ्य ऐन लागु गर्न सरकारलाई सहयोग गरेको थियो । 
  • भारतबाट आयात गरिएका अण्डाहरुलाई विसर्जन (Dumping) गर्ने कार्य प्रभावकारीरुपमा लागु भएको थियो । 
  • यसै चरणमा कुखुरा व्यवसाय व्यवसायिकरण भई ब्रोईलर तथा लेयर्सका चल्ला उत्पादन, अण्डा उत्पादन र मासु उत्पादनमा आत्मनिर्भर हुने अबस्था तिर दु्रत गतिमा अगाडि बढेको थियो ।
  • कुखुरापालन उद्योगको विकासको लागि सबै दाना उद्योग संघ, अण्डा उत्पादक संघ र कुखुरा उद्यमी संघ मिलेर कुखुरा उद्योगलाई अझ प्रभावकारी बनाउने काम भयो ।  

प्रतिश्पर्धात्मक चरणः (सन् २००० देखि हालसम्म)

  • कुखुरापालन व्यवसाय व्यवसायिकरण भई रहेको अबस्थामा विश्व बजारमा अत्यन्तै संक्रमित रोग वर्ड–फ्लुको चुनौतीले नेपाललाई पनि असर गर्‍यो । तत् पश्चात कुखुराको संख्यात्मक बृद्धि त भयो तर पालन गर्ने कृषक परिवारको संख्या घट्न गयो । 
  • अझ बढि उत्पादनशील र संवेदनशील कुखुराका जातहरु नेपालमा आयात गर्ने काम शुरु भयो । 
  • अत्यन्तै बैज्ञानिक खोरहरुको निर्माण गर्न शुरु भयो । 
  • बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरु पनि नेपालमा कुखुरापालन व्यवसायमा लगानी गर्न आकर्षित हुन थाले ।
  • धुलो दानाको सट्टा प्यालेट दाना उत्पादन कार्य शुरु गरि सन्तुलित दानामा प्रभावकारी सुधार ल्याईयो।  

कुखुरापालनका अबसरहरुः

  • प्रति व्यक्ति कुखुराको मासु तथा अण्डा खपत धेरै कम भएको हुँदा यसलाई तीन गुणा बृद्धि गर्नु पर्ने अबस्था रहेको छ । 
  • अन्य पशुपन्छीको मासु उत्पादन सिमित मात्रामा भएकोले कुखुराको मासु बृद्धि गरि आवश्यकता परिपूर्ति गर्ने अवसर पर्याप्त देखिन्छ । 
  • दाना बनाउँदा प्रयोग हुने कच्चा पदार्थहरु देश भित्रै उत्पादन गर्ने सम्भावना भएको ।
  • कुखुरा व्यवसायसँग सम्बन्धित अन्य उद्योग प्रबद्र्धनमा पनि टेवा पुग्ने देखिन्छ ।
  • गरिबी र कुपोषणसँग लड्ने मूख्य व्यवसाय यही हो ।
  • सम्पुर्ण उमेर समुह, निरक्षर तथा न्युन आय भएका जनताले पनि प्रभावकारीरुपमा कुखुरापालन गरेर मनग्गे आम्दानी गर्न सक्ने सम्भावना प्रचुर मात्रामा रहेको छ ।   

 

समाचार तथा सुचना

डाउनलोड्स